Czy przysługuje Ci rekompensata za represje?
5 pytań. Dotyczy represji z lat 1944–1989 – także gdy osoba represjonowana nie żyje.
Odpowiedzi nie są nigdzie wysyłane. Wynik ma charakter orientacyjny i nie jest poradą prawną.
Komu przysługuje rekompensata
Podstawą jest ustawa z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (tzw. ustawa lutowa). Obejmuje ona orzeczenia z okresu od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1989 r.
- osobom skazanym, więzionym lub zatrzymanym za działalność niepodległościową, opozycyjną lub z powodu takiej działalności,
- osobom internowanym w czasie stanu wojennego,
- w określonych przypadkach – osobom represjonowanym przez radzieckie organy ścigania,
- po śmierci osoby represjonowanej – jej małżonkowi, dzieciom i rodzicom.
Co można uzyskać
- stwierdzenie nieważności orzeczenia z tamtego okresu (jeśli jeszcze go nie stwierdzono),
- zadośćuczynienie za krzywdę – cierpienie, pozbawienie wolności, utratę zdrowia i dobrego imienia,
- odszkodowanie za szkodę majątkową – np. utracone zarobki w czasie pozbawienia wolności i jego skutki zawodowe.
Wysokość świadczeń ustala sąd indywidualnie, biorąc pod uwagę m.in. czas i warunki represji oraz ich skutki dla dalszego życia. Postępowanie toczy się przed sądem okręgowym, a wnioskodawca co do zasady nie ponosi w nim opłat sądowych.
Gdy osoba represjonowana już nie żyje
Prawo do rekompensaty przechodzi na najbliższą rodzinę: małżonka, dzieci i rodziców. To częsta sytuacja – wiele spraw prowadzą dziś dzieci osób represjonowanych w latach 40. i 50. Pomagamy odnaleźć dokumenty w archiwach, m.in. w Instytucie Pamięci Narodowej.
Jak to wygląda krok po kroku
- Zgłoszenie
Wypełniasz krótki formularz – zajmuje 2 minuty. Nie musisz od razu wysyłać dokumentów.
- Rozmowa
Kontaktuję się z Tobą, omawiamy sytuację i ustalamy, jakie dokumenty są potrzebne.
- Ocena i propozycja
Sprawę ocenia współpracujący podmiot, który specjalizuje się w tego rodzaju roszczeniach. Warunki poznajesz przed podpisaniem umowy.
- Prowadzenie sprawy
Po podpisaniu umowy sprawę prowadzi ten podmiot – a Ty widzisz jej postęp w panelu klienta.
Sprawy tego rodzaju prowadzi współpracujący ze mną podmiot, który specjalizuje się w dochodzeniu roszczeń. Umowę o prowadzenie sprawy zawierasz bezpośrednio z nim – zanim przekażę Twoje dane i dokumenty, poproszę Cię o zgodę.
Jakie dokumenty przygotować
- jeśli są: postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, decyzja o internowaniu, zaświadczenie z IPN,
- dokumenty z tamtego okresu – wyroki, zwolnienia z więzienia, legitymacje, listy (nawet niepełne),
- gdy sprawę prowadzi rodzina – akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo i akt zgonu,
- nie masz dokumentów? Na początek wystarczą imię, nazwisko, data urodzenia i to, co pamiętasz – resztę można odszukać w archiwach.
Terminy – ile masz czasu
Ustawa przewiduje termin na złożenie wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie – w wielu sprawach jest to 10 lat od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nieważności orzeczenia. Niektóre roszczenia (np. dzieci matek pozbawionych wolności) w ogóle się nie przedawniają. Termin w Twojej sprawie trzeba sprawdzić indywidualnie.
Najczęstsze pytania
Mój ojciec był więziony w latach 50. i już nie żyje. Czy mogę złożyć wniosek?
Tak. Po śmierci osoby represjonowanej prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia przysługuje jej małżonkowi, dzieciom i rodzicom. Trzeba wykazać pokrewieństwo i okoliczności represji.
Nie mam żadnych dokumentów z tamtych lat. Co wtedy?
Dokumenty często zachowały się w archiwach – IPN, sądów i więziennictwa. Na początek wystarczą dane osoby represjonowanej i to, co wiesz z rodzinnych przekazów.
Czy sprawa wiąże się z opłatami sądowymi?
W postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie na podstawie ustawy lutowej wnioskodawca co do zasady nie ponosi opłat sądowych.
Czy internowanie w stanie wojennym też się liczy?
Tak. Ustawa obejmuje również osoby, wobec których wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem stanu wojennego.
Ile trwa taka sprawa?
Zwykle od kilku miesięcy do ponad roku – zależy od kompletności dokumentów i obciążenia sądu.
Informacje na tej stronie mają charakter ogólny, opisują stan prawny z listopada 2026 r. i nie są poradą prawną w konkretnej sprawie. Każdą sprawę oceniamy indywidualnie.
Serwis ma charakter informacyjny i nie jest powiązany z Profi Credit Polska S.A. ani z innymi wymienionymi kredytodawcami. Ich nazwy służą wyłącznie wskazaniu umów, których dotyczą treści. Treści nie stanowią porady prawnej.
